Από τη γέννηση ως τον θάνατο

Μετά την πρόσφατη χαρτογράφηση του ανθρωπίνου γονιδιώματος, αναπτύχθηκαν ριζικά νέες αναπαραγωγικές τεχνικές στις οποίες περιλαμβάνεται και η κλωνοποίηση. Από αυτές προέκυψε η δυνατότητα να τροποποιήσουμε την ανθρώπινη ζωή στο βασικό της επίπεδο – να αλλάξουμε δηλαδή την ανθρώπινη φύση. Ως χριστιανοί λοιπόν αλλά και ως ανθρώπινο γένος, αντιμετωπίζουμε γοητευτικές αλλά και τρομακτικές ηθικές προκλήσεις. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι βρισκόμαστε σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη χρονική στιγμή για την ανθρώπινη ύπαρξη, μια συγκυρία με περισσότερες μακροπρόθεσμες συνέπειες από οποιαδήποτε άλλη στο παρελθόν.
Από εξελικτική άποψη, οι επιστήμονες προλέγουν ότι, σύμφωνα με το εξελικτικό σχέδιο των πραγμάτων, ο homo sapiens –αυτός που η Αγία Γραφή ταυτίζει με τον Αδάμ, το ανθρώπινο πρόσωπο που δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα του Θεού και κλήθηκε να επιτύχει το «καθ’ ομοίωσιν», την αγιότητα– πλησιάζει σήμερα στο τέλος του, για να δώσει τη θέση του στον homo scientificus. Πρόκειται για ένα νέο πλάσμα μιας νέας εποχής, του οποίου η ύπαρξη δεν συντηρείται απλώς από την τεχνολογία αλλά και ορίζεται από αυτήν. Όταν, κατά τη δεκαετία του ’60 πρωτοχρησιμοποιήθηκε ο όρος cyborg (από το cybernetic organism), κανείς δεν φανταζόταν ότι τέσσερις δεκαετίες μετά θα υπήρχε πράγματι ένας βιονικός άνθρωπος. Ωστόσο οι πρόσφατες επιστημονικές εφαρμογές, από τους βηματοδότες για την καρδιά μέχρι τα μικροτσίπ που εμφυτεύονται στον εγκέφαλο, έχουν παραγάγει ακριβώς αυτό: ανθρώπους των οποίων η κανονική βιολογική λειτουργία βελτιώνεται και αναβαθμίζεται από το τεχνολογικό δαιμόνιο. Πρόσφατα πειράματα σε ποντίκια και πιθήκους απέδειξαν ότι ο εγκέφαλος και τα ηλεκτρονικά όργανα μπορούν να αλληλεπιδρούν με τέτοιο τρόπο, ώστε η δραστηριότητα ενός ζώου να κατευθύνεται με ακρίβεια αν εμφυτευθούν ηλεκτρόδια στα κέντρα ηδονής του εγκεφάλου. Νευρικά εμφυτεύματα έχουν ήδη επιτρέψει σε άλαλους ασθενείς να επικοινωνούν μέσω υπολογιστή και κωφούς να ακούνε. Παρόμοιες διασυνδέσεις μεταξύ ανθρωπίνου εγκεφάλου και ηλεκτρονικών συσκευών θα καταστήσουν δυνατόν να ανακτήσουν οι παράλυτοι την χρήση των μελών τους. Για πολλούς αυτό αντιπροσωπεύει την εκπλήρωση της ευαγγελικής υπόσχεσης ότι οι άλαλοι θα μιλήσουν, οι τυφλοί θα αναβλέψουν και οι χωλοί θα περπατήσουν. Για άλλους, σημαίνει ότι η διαχωριστική γραμμή μεταξύ ανθρώπινης και τεχνητής ζωής είναι επικίνδυνα εύθραυστη. Ενώ τα νευρο-εμφυτεύματα μπορεί να επιτρέψουν σε κάποιους ασθενείς να ανακτήσουν τη φυσική κίνηση και σε άλλους να επικοινωνήσουν ή να ενεργοποιήσουν μέλη ελεγχόμενα από τη σκέψη, αυτή η νέα τεχνολογία αντιπροσωπεύει επίσης και μια εν δυνάμει απειλή για την προσωπική αυτονομία. Εάν οι ηλεκτρονικές συσκευές μας επιτρέπουν να ελέγχουμε, μπορούν επίσης να μας εκθέσουν και στο να ελεγχόμαστε, και το ερώτημα είναι «από ποιον και για ποιο σκοπό;»
Ακόμη πιο ριζοσπαστικές και εν δυνάμει ανησυχητικές είναι οι νέες δυνατότητες τροποποίησης των γονιδίων in vitro κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του ζυγωτού σε ανθρώπινο έμβρυο. Αφενός, αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε εξαιρετικές και ευπρόσδεκτες νέες θεραπείες ασθενειών και αναπηριών που προκαλούνται από ελαττωματικά γονίδια. Αφετέρου, αυτές οι πρόοδοι ανοίγουν το δρόμο στους επίδοξους «σχεδιαστές βρεφών», παιδιών δηλαδή, των οποίων τα χαρακτηριστικά έχουν επιλεγεί από τους γονείς και των οποίων η ίδια η φύση έχει ουσιαστικά τροποποιηθεί κατά τις επιδιώξεις της νέας ευγονικής.

Όσο ακριβή κι αν είναι τα εξελικτικά Δαρβινικά μοντέλα (π.χ. η θεωρία περί punctuated equilibrium του παλαιοντολόγου καθηγητή του Harvard Stephen Jay Gould), οι φυσικές δυνάμεις πίσω από αυτά παραγκωνίζονται από την ανθρώπινη ευφυΐα. Ξαναφτιάχνουμε τους εαυτούς μας, δίνοντάς τους μια εικόνα που αντανακλά τόσο την αλαζονεία μας όσο και την απόγνωσή μας. Αλαζονεία, καθώς προσποιούμαστε ότι ανήκουμε στους εαυτούς μας και όχι στον Θεό, άρα έχουμε το δικαίωμα να αναδιαμορφώσουμε την εικόνα μας σύμφωνα με την πιο τρελή μας φαντασία. Απόγνωση, στο βαθμό που το αίτημα για τέλεια υγεία, μακροζωία και περισσότερες φυσικές δυνάμεις καθώς και ένα ανώτερο ΙQ απορρέει από τον εξουθενωτικό φόβο του θανάτου και της εκμηδένισης.
Αυτή η μεταμόρφωση, από τον άνθρωπο που πλάστηκε κατ’ εικόνα και ομοίωση του Θεού σ’ έναν άνθρωπο που κατασκευάζεται σύμφωνα με τα πάθη και τις επιθυμίες του είναι μάλλον επαναστατική παρά εξελικτική. Από τη χαρτογράφηση του γονιδιώματος μέχρι την ανθρώπινη κλωνοποίηση, τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα σφραγίστηκαν από την πιο γοργή και δυνάμει επικίνδυνη αλλαγή στην ανθρώπινη ιστορία. Τα ηθικά ερωτήματα και οι προκλήσεις που προκύπτουν προκαλούν δέος. Ο homo scientificus θα είναι αληθινός άνθρωπος; Ή μήπως, όπως υποθέτουν κάποιοι, θα πρέπει πια να μιλάμε για res scientificus, καθώς το ανθρώπινο πλάσμα μεταμορφώνεται άρδην σε ένα τεχνολογικά πολύπλοκο πράγμα ή αντικείμενο;

(Από το βιβλίο «ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΩΣ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ», του ΙΩΑΝΝΗ και της ΛΥΝ ΜΠΡΕΚ, εκδόσεις ΕΝ ΠΛΩ 2008)