Άλλη Λογική, Κεν Ρόμπινσον
Όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα που έχουν τις καταβολές τους στη βιομηχανική εποχή, ιεραρχούν με τον ίδιο τρόπο τους διδακτικούς τομείς στη δευτεροβάθμια και σιγά-σιγά και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στην κορυφή βρίσκονται τα μαθηματικά, η γλώσσα και οι φυσικές επιστήμες. Παρακάτω, βρίσκονται οι ανθρωπιστικές επιστήμες (ιστορία, γεωγραφία, κοινωνιολογία) και η φυσική αγωγή. Στον πάτο, οι τέχνες. Και εντός των τεχνών, υπάρχει περαιτέρω ιεράρχηση: τα εικαστικά και η μουσική είναι συνήθως ανωτέρας περιωπής από το θέατρο και τον χορό. Δεν υπάρχει ούτε ένα σχολείο στον κόσμο που να διδάσκει χορό καθημερινά, ως υποχρεωτικό μάθημα, κατά τον τρόπο που διδάσκονται τα μαθηματικά. Η ιεράρχηση διαφαίνεται από τον χρόνο που διατίθεται για το κάθε διδακτικό αντικείμενο· από το ποιο είναι υποχρεωτικό και ποιο επιλεγόμενο και για ποιους· από το πού ανήκει το καθένα, στο κύριο σώμα της σχολικής διδασκαλίας, ή στο μετασχολικό πρόγραμμα· από το αν εντάσσεται στις θεσμοποιημένες εξετάσεις και από το πόσο φιγουράρει στις πολιτικές διαμάχες περί της αναβάθμισης των εκπαιδευτικών προτύπων.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης είναι μια διακρατική οργάνωση με έδρα το Στρασβούργο. Έχει σαν μέλη του χώρες από ολόκληρη την Ευρώπη, μεταξύ αυτών και πολλές εκ του πάλαι ποτέ σοβιετικού μπλοκ. Μέσα από ένα πρόγραμμα που διηύθυνα στα πλαίσια του Συμβουλίου της Ευρώπης, διεξήλθα εκπαιδευτικά προγράμματα 22 χωρών28. (Κάποιος έπρεπε να το κάνει κι αυτό...). Διαπίστωσα πολλές διαφορές στα εκπαιδευτικά προγράμματα αυτών των χωρών, καθώς και πολλές ομοιότητες. Σε όλα τους, οι τέχνες βρίσκονται στο μεθόριο των σχολικών ωραρίων. Τα περισσότερα συστήματα περιλαμβάνουν κάποια μαθήματα εικαστικών και μουσικής στα σχολικά τους προγράμματα· πολύ λίγα διδάσκουν θέατρο και πολύ δύσκολα συναντά κανείς σχολείο που να παρέχει μαθήματα χορού. Το ίδιο μοτίβο απαντά και στις ΗΠΑ, στον Καναδά, στο Μεξικό, στην Κεντρική και Νότια Αμερική και σε πολλά μέρη της Ασίας. Δηλαδή, σχεδόν παντού. Οποιαδήποτε κι αν είναι τα πρότυπα που οι περισσότερες χώρες θέλουν να αναβαθμίσουν, δεν φαίνεται να έχουν και μεγάλη σχέση με ό,τι οι τέχνες διδάσκουν. Αυτό το γνωρίζω και εξ ιδίας σχολικής εμπειρίας...
Όταν ήμουν 14 χρονών, ο δάσκαλος της τάξης μου, μου είπε ότι είχα κάποιο πρόβλημα και με έστειλε να δω τον διευθυντή. Το ζήτημα είχε να κάνει με τα μαθήματα που είχα επιλέξει για τα προσεχή δύο σχολικά μου χρόνια. Αγαπούσα τη ζωγραφική και ήθελα πολύ να τη συνεχίσω. Ήθελα επίσης να κάνω και Γερμανικά. «Εντάξει, ναι. Έχεις πρόβλημα, Ρόμπινσον», είπε ο διευθυντής. «Φοβάμαι ότι δεν μπορείς να πάρεις ταυτόχρονα Γερμανικά και Ζωγραφική». Μπερδεύτηκα. Είχα δει ταινίες για τη Γερμανία και θυμόμουν να υπάρχουν παντού ζωγραφικοί πίνακες. «Όχι», είπε, «Δεν μπορείς να πάρεις Γερμανικά και Ζωγραφική εδώ, σ’ αυτό το σχολείο. Οι ώρες του ενός πέφτουν πάνω στις ώρες του άλλου». Τον ρώτησα τι έπρεπε να κάνω. «Αν ήμουν στη θέση σου», είπε, «θα έκανα Γερμανικά». Τον ρώτησα γιατί και μου απάντησε, «Θα σου φανούν πιο χρήσιμα». Μου φάνηκε –και ακόμη μου φαίνεται– εξοργιστικό!
Θα το καταλάβαινα αν μου έλεγε ότι τα Γερμανικά έχουν περισσότερο ενδιαφέρον· ή ότι είναι προφανές ότι τις γλώσσες τις «παίρνω» εύκολα, ή ότι θα μου ταίριαζε περισσότερο. Γιατί όμως τα Γερμανικά είναι πιο χρήσιμα απ’ ό,τι η ζωγραφική; Καταλαβαίνω βέβαια ότι είναι χρήσιμα (ειδικά στη Γερμανία) –όλες οι ξένες γλώσσες είναι πολύ χρήσιμες– αλλά η ζωγραφική δεν είναι; Είναι άχρηστη; Τα ημερήσια προγράμματα των περισσότερων σχολικών συστημάτων μοιάζουν να χωρίζουν τα διδακτικά αντικείμενα σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τα χρήσιμα και τα άχρηστα. Οι ξένες γλώσσες, τα μαθηματικά, η επιστήμη και η τεχνολογία είναι χρήσιμα· η ιστορία, η γεωγραφία, η ζωγραφική, η μουσική και το θέατρο δεν είναι. Όταν η χρηματοδότηση είναι σφιχτή ή όταν τα μεταρρυθμιστικά κινήματα εστιάζουν στην αναβάθμιση των εκπαιδευτικών προτύπων, τα καλλιτεχνικά προγράμματα συνήθως πετσοκόβονται.
(Από το βιβλίο «ΑΛΛΗ ΛΟΓΙΚΗ», του KEN ROBINSON, εκδόσεις εν Πλω 2011)