Γιώργης Βενετούλιας

Παραγωγικός συγγραφέας, δυναμικός λαογράφος του τόπου του, που τόσο αγαπάει. Ο Γιώργης Βενετούλιας καταγράφει με όρεξη, ενάντια στο χρόνο, τη λαϊκή παράδοση της ιδιαίτερης πατρίδας του, της Κύθνου, και γενικότερα των Κυκλάδων: παραμύθια, τραγούδια, αφηγήσεις, κεραμική τέχνη.

 
"Του νησιού μου" είναι ο τίτλος του νέου σας βιβλίου, που κυκλοφόρησαν πρόσφατα οι Εκδόσεις «Εν πλω». Είναι μια πολύ όμορφη έκδοση για την ιδιαίτερη πατρίδα σας, την Κύθνο. Τι περιλαμβάνετε σ΄ αυτήν;

Στο βιβλίο αυτό περιλαμβάνονται 105 παραδόσεις του νησιού (θρύλοι) και 125 ασπρόμαυρες καλλιτεχνικές φωτογραφίες, που μου παραχώρησε η καθηγήτρια φωτογραφίας κ. Καθλήν Σακκοπούλου. Πρόκειται, δηλαδή, για ένα λαογραφικό βιβλίο-λεύκωμα, και από όσο γνωρίζω, είναι το μοναδικό στην ελληνική βιβλιογραφία, στο οποίο συνδυάζονται δημώδεις παραδόσεις και εικόνες. Στην έκδοση αυτή βρίσκονται παραδόσεις ιστορικές, μεταφυσικές, θρησκευτικές, γενικά αφηγήματα που ο λαϊκός άνθρωπος τα πιστεύει ως αληθινές ιστορίες. Πολλά από αυτά τα άκουγα στο νησί, την Κύθνο, από μικρό παιδί, ενώ αρκετά κατέγραψα κατά την εξάχρονη παραμονή μου στο νησί. Το βιβλίο προλογίζει ο Καθηγητής Λαογραφίας κ. Μ. Βαρβούνης, τον οποίο ευχαριστώ και από τούτη τη θέση για το ενδιαφέρον που έδειξε στη συλλογή μου, αλλά και για τα θερμά του λόγια.

Με τις Εκδόσεις Εν πλω έχετε κυκλοφορήσει άλλα τρία βιβλία: "Λαϊκά παραμύθια των Κυκλάδων", "Παραμύθια της Κύθνου" και "Τα κεραμικά της Κύθνου". Πείτε μας δυο λόγια για το καθένα.

Τα « Παραμύθια της Κύθνου» είναι μια συλλογή από 48 λαϊκά παραμύθια, που κατέγραψα το 1994 από ανθρώπους του νησιού, οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν πια φύγει… Αν η συγγραφή του βιβλίου καθυστερούσε χρονικά, είναι σίγουρο πως πολύ λίγα παραμύθια θα κατέγραφα, γιατί δυστυχώς το λαϊκό παραμύθι σπάνια ακούγεται στην ελληνική ύπαιθρο, και σβήνει μαζί με τους φορείς του… Την έκδοση προλογίζει ο Ομότιμος Καθηγητής Λαογραφίας κ. Μ. Μερακλής.

Τα «Λαϊκά Παραμύθια των Κυκλάδων» είναι ένα ανθολόγιο από σπάνιες και δυσεύρετες δημοσιεύσεις παραμυθιών σε βιβλία και περιοδικά του 19ου αιώνα κ. έ. Το σώμα των παραμυθιών συμπληρώνουν καταγραφές που έγιναν από εμένα ή από άλλους για λογαριασμό μου. Ο πρόλογος και τα επιστημονικά σχόλια είναι της Λέκτορος του Πανεπιστημίου Αιγαίου κ. Μαριάνθης Καπλάνογλου, που πολύ μου έχει συμπαρασταθεί και την ευχαριστώ από καρδιάς.

«Τα Κεραμικά της Κύθνου» είναι μια συστηματική καταγραφή όλων των πήλινων αντικειμένων που κατασκευάζονταν στο νησί. Τα αντικείμενα εντοπίστηκαν, μετρήθηκαν, φωτογραφήθηκαν και ταξινομήθηκαν. Εντοπίστηκαν και τα καμίνια του νησιού, συλλέχθηκε ιστορικό υλικό, προφορικό και γραπτό, για κάθε πτυχή που αφορά την κεραμική παραγωγή στο νησί. Επίσης καταγράφηκαν και τα επείσακτα κεραμικά, ενώ στο επίμετρο περιλαμβάνονται λαογραφικά στοιχεία (παροιμίες, έθιμα κ. ά. που σχετίζονται με την κεραμική).

Παράλληλα, έχετε επιμεληθεί και δύο δίσκους, που κυκλοφόρησαν από το Μελωδικό Καράβι: "Στο γέμισμα του φεγγαριού" και "Χρυσό Δεντρί".

«Στο γέμισμα του φεγγαριού». Διπλός ψηφιακός δίσκος με σπάνιες εκτελέσεις (1958-1984), αλλά και νέες από τη νέα γενιά οργανοπαιχτών. Συνοδεύεται από βιβλίο με κείμενα για τη μουσική και τα τραγούδια της Κύθνου, και φωτογραφίες. Προλογίζει ο Μανόλης Γλέζος.

Το «Χρυσό Δεντρί» είναι η συλλογή που περιέχει τους σκοπούς και τα τραγούδια του γάμου, όλα σε πρόσφατες εκτελέσεις. Συμμετέχει ο Παναγιώτης Λάλεζας. Το cd συνοδεύεται από έντυπο 48 σελίδων με λαογραφικά στοιχεία του κυθνιώτικου γάμου, φωτογραφίες κ. ά.

Έχετε δημιουργήσει λοιπόν ένα πολύ μεγάλο πολιτιστικό έργο, σε μικρό χρονικό διάστημα. Είναι πράγματι εντυπωσιακό ένας νέος άνθρωπος, όπως εσείς, να διοχετεύετε όλη τη δημιουργικότητά σας στην κοπιαστική καταγραφή της παράδοσης του τόπου σας. Χρέος, όνειρο ή εσωτερική ανάγκη σάς οδηγεί;

Δεν πρόκειται για χρέος, αλλά για εσωτερική ανάγκη και όνειρο. Βρήκα το νόημα της ύπαρξης μου μέσα από αυτή την πορεία, που ίσως σας φανεί παράξενο, ξεκίνησε από τα δώδεκα μου χρόνια. Στα δεκάξι είχα ήδη συλλέξει δεκάδες παροιμίες, τραγούδια, ιδιωματικές λέξεις κ. ά. Τότε όμως μου έλειπε η θεωρητική κατάρτιση και η γνώση των μεθόδων της λαογραφικής επιστήμης, που αργότερα τις διδάχθηκα στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Αθήνας. Πάντα ονειρευόμουν να εκδοθούν, για να σωθούν παντοτινά όλοι αυτοί οι θησαυροί του λαϊκού μας πολιτισμού. Και το όνειρο γίνεται πραγματικότητα, χάρη στις εκδόσεις «Εν Πλω» και το «Μελωδικό Καράβι», που αγκάλιασαν τα έργα αυτά. Κρίνοντας τα και μόνον από αισθητικής πλευράς, διαπιστώνει κανείς ότι τα βιβλία μου έπεσαν στα καταλληλότερα εκδοτικά χέρια.

Όσα καταγράφετε στα βιβλία και τους δίσκους που έχετε επιμεληθεί, είναι προφορικές παραδόσεις. Μεταφέρονται δηλαδή από στόμα σε στόμα, με όσες τυχόν επιδράσεις μπορούν να συνοδεύουν μια τέτοια διαδικασία. Πόσο μπορεί να φθείρεται, ή και να αλλοιώνεται, η παράδοσή μας από την προφορική μεταφορά της;

Η λαϊκή παράδοση δεν είναι στατική αλλά εξελίσσιμη. Κάθε δημιούργημα του πνευματικού βίου (τραγούδι παραμύθι, θρύλος κ.λ.π.) μεταφέρεται δια στόματος και περνά από γενιά σε γενιά και από εποχή σε εποχή, αποβάλλοντας κάποια στοιχεία και ενσωματώνοντας άλλα, σύμφωνα με τις συνθήκες και τις ανάγκες των καιρών. Από την προφορική μεταφορά της η παράδοση μας δεν εφθάρη ούτε αλλοιώθηκε. Αντίθετα, απειλείται από τη μη προφορική μεταφορά της που παρατηρείται στις μέρες μας.

Πόσο ζωντανή και βιωματική είναι για τους νέους του τόπου σας η λαϊκή παράδοση; Εσείς δίνετε πλούσιες αφορμές με το έργο σας. Υπάρχει ανταπόκριση στην προσπάθειά σας;

Παρατηρείται, δυστυχώς, μια σημαντική υποχώρηση του παραδοσιακού τρόπου ζωής, αφού, ιδιαίτερα στα νησιά, εγκαταλείφθηκε η αγροτική ζωή και  οι άνθρωποι στράφηκαν σε οικοδομικές και τουριστικές επιχειρήσεις. Σε τέτοιες κοινωνικές συνθήκες είναι ανοησία να μιλάμε για βιωματική σχέση με τις παραδοσιακές μας αξίες. Κακά τα ψέματα, ο λαϊκός πολιτισμός είναι κατεξοχήν υπόθεση της αγροτικής κοινότητας, μέσα στην οποία δημιουργήθηκε και ήκμασε το δημοτικό τραγούδι, το λαϊκό παραμύθι, η παροιμία, το αίνιγμα… Αλλά πάνω από όλα εκεί διαμορφώθηκε η συλλογική συνείδηση, η καλλιέργεια του «εμείς» και όχι του «εγώ» της ατομιστικής και χρησιμοθηρικής εποχής μας. Ο κόσμος του νησιού έχει αγκαλιάσει με πολλή αγάπη την προσπάθεια μου, δεν υπάρχει σπίτι στην Κύθνο που να μη βρίσκεται κάποιο βιβλίο μου. Χαίρομαι όταν  με συναντούν μικρά παιδιά που μου αφηγούνται παραμύθια που διάβασαν στα βιβλία μου. Είναι κι αυτό μια συνέχεια της παράδοσης.