Γεώργιος Κολιός

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου "ΓΕΡΩΝ ΠΑΙΣΙΟΣ" του Γεωργίου Κολιού, ο συγγραφέας απαντά στις ερωτήσεις μας, σχετικά με την έκδοση.

Τα έργα του Γέροντα Παϊσίου έχουν μεγάλη απήχηση στην Ελλάδα, αλλά και ευρύτερα με την πληθώρα των μεταφράσεών τους. Ο Γέροντας Παίσιος τοποθετήθηκε στη διάρκεια της επίγειας διαδρομής του σε πολλά δύσκολα ζητήματα και ακανθώδη προβλήματα, που του έθεταν οι επισκέπτες του. Στην εποχή μας, με τις πολυσύνθετες εκφάνσεις της παιδικής και εφηβικής συμπεριφοράς, πόσο επιστημονικά και παιδαγωγικά σωστή μπορεί να είναι η παιδαγωγική σκέψη ενός μοναχού και πρώην ξυλουργού;

Πριν απαντήσω στην ερώτηση σας, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη τιμή,  που μου κάνετε να μιλήσω για το βιβλίο μου στο περιοδικό σας. Απαντώντας τώρα στην ερώτησή σας, θα έλεγα ότι οι παραινέσεις του Γέροντα είναι απόσταγμα του εν Χριστώ βιώματός του και της εμπειρίας, που προέρχεται από την Χάρη του Αγίου Πνεύματος, όπως άλλωστε συμβαίνει σε κάθε παρόμοια περίπτωση αγίου ανδρός και υπερασπιστή της πίστης του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Η χαρισματική διάσταση του ανθρώπου υπερβαίνει και ξεπερνά τα εξωτερικά σχήματα και τις ακαδημαϊκές δομές, στοιχεία τα οποία θέτει ως προϋποθέσεις ο σύγχρονος άνθρωπος, ώστε ν’ αποδεχτεί κάτι ως έγκυρο και πραγματικό, απόρροια του Διαφωτισμού, όπου ο κόσμος εξαιτίας της επικράτησης της εμπειρικής παρατήρησης, της λογικής σκέψης και της υλικής τεχνολογίας ρευστοποιήθηκε και κατανοήθηκε ότι δεν είναι δεδομένος, αλλά ότι μπορεί να μεταβληθεί, με συνέπεια το θείο να αρχίσει ν’ αμφισβητείται αξιοσημείωτα ως ένα φαινόμενο το οποίο δεν είναι επαρκές και το οποίο δεν καλύπτει τελικά το σύνολο της κοινωνίας και μάλιστα δεν ταυτίζεται με αυτήν και με τις επιμέρους ανάγκες της.

Τώρα όσο αφορά τις πολυσύνθετες εκφάνσεις της παιδικής και εφηβικής συμπεριφοράς, εκφάνσεις της εποχής μας, θα έλεγα ότι η πνευματική παιδαγωγική μέθοδος, η οποία όπως προανέφερα αποτελεί καρπό της θείας Χάριτος, έχει γενικότερες πνευματικές αρχές, αλλά εφαρμόζεται προσωπικά με απόλυτο σεβασμό στην ελευθερία του προσώπου και τις ανάγκες του.

Ποιοι είναι, κατά τον Γέροντα Παίσιο, οι βασικοί άξονες του περιεχομένου της αγωγής των παιδιών;

Οι βασικοί άξονες του περιεχομένου της αγωγής των παιδιών, κατά τον Γέροντα είναι τρεις : η ανθρωποκεντρικότητα, που συνίσταται στον απόλυτο σεβασμό του προσώπου, όπως επιτάσσει το κατ’ εικόνα Θεού, η χριστοκεντρικότητα, με τον Χριστό ν’ αποτελεί την πρώτη και βασικότερη παιδαγωγούσα και μορφοποιό δύναμη για τον άνθρωπο, προσφέροντας του εκείνες τις προϋποθέσεις που θα τον οδηγήσουν στην τελείωση και τον αγιασμό, και σωτηριοκεντρικότητα, στοιχείο το οποίο δεν μπορεί ν’ αφήσει αδιάφορη την αγωγή και αυτό γιατί το παιδί οφείλει να μάθει ότι η θέωση είναι ένα γίγνεσθαι, κάτι που απαιτεί κίνηση, μία κίνηση η οποία δεν νοείται έξω και άσχετα από την ενότητα του κτιστού με το άκτιστο δηλαδή το Θεό.

Ποιο μοντέλο ζωής προτείνει o Γέροντας Παίσιος στους γονείς και σε όσους ασχολούνται με την αγωγή των παιδιών σε μια εποχή κρίσεως των αξιών και των θεσμών και μέσα σε ένα αλλοιωμένο περιβάλλον διαπαιδαγώγησης των παιδιών;

Παρά την πρόοδο και τα εντυπωσιακά επιτεύγματα που έχουν σημειωθεί στις επιστήμες της αγωγής και τις λοιπές επιστήμες που σχετίζονται με αυτές, όπως λόγου χάρη η παιδοψυχολογία, δεν έχουμε τελικά καταφέρει να διαχειριστούμε αυτή την εξέλιξη στους συγκεκριμένους τομείς, ώστε να τη θέσουμε στην υπηρεσία απόδοσης στην κοινωνία σωστών πολιτών, διότι, όπως ήδη αναφέραμε, οι συνθήκες, μέσα στις οποίες γεννιούνται, αναπτύσσονται και διαπαιδαγωγούνται τα παιδιά του σήμερα, γίνονται ολοένα και πιο αρνητικές. Αυτή η κρίση που διακρίνει τη σύγχρονη κοινωνία, με τη διάβρωση των αξιών και των θεσμών, επιφέρει μια ευρύτερη αλλοίωση του κλίματος, μέσα στο οποίο συντελείται η αγωγή-διαπαιδαγώγηση των παιδιών και των νέων, με αποτέλεσμα οι πιο άμεσα υπεύθυνοι φορείς, όπως η οικογένεια και το σχολείο ή ο δάσκαλος ειδικότερα, να βρίσκονται συχνά σε αδυναμία να αποτρέψουν δυσμενείς και καταλυτικές πολλές φορές επιδράσεις πάνω στη νεολαία, για τον επιπρόσθετο λόγο ότι αυτοί οι φορείς εξετάζουν τις ανάγκες της νέας γενιάς μονομερώς, φροντίζοντας δηλαδή μόνο για τη νοητική της κατάρτιση, παραβλέποντας τις πνευματικές ανάγκες και αναζητήσεις της.

Το πρόβλημα της αγωγής των παιδιών προβάλλει επιτακτικό μέσα από τις διδαχές του Γέροντα, ο οποίος ζητά από όλους τους αρμοδίους φορείς (οικογένεια, δάσκαλο, σχολείο) να εργαστούν πάνω σε αυτόν τον τομέα με επιμέλεια και υπευθυνότητα και έχοντας πάντα στο νου τους τη μεταμορφωτική και γεμάτη χάρη δύναμη του Θεού. 

Ο Γέροντας τονίζει την κεντρική θέση, την οποία οφείλουν να έχουν στη διάρκεια της αγωγής των νέων ο Χριστός και η Εκκλησία. Κύριο αίτημά του τελικά είναι η αγωγή να οδηγεί τους νέους προς την Εκκλησία και δια αυτής στο Θεό και τις ευεργεσίες της Εκκλησίας, πράγμα που αποτελεί στόχο της ανθρώπινης υπάρξεως.

Σε μια κοινωνία μεταχριστιανική και εν πολλοίς αδιάφορη για την θρησκεία, πόσο εφικτή μπορεί να είναι μια αγωγή, που οδηγεί τα παιδιά προς την Εκκλησία και το Θεό; Και πώς μπορεί μια τέτοια διαπαιδαγώγηση να πραγματοποιηθεί;

Σε αυτή σας την ερώτηση το μόνο που θα μπορούσα να πω είναι ότι οι πνευματικές αναφορές μπορούν ν’ απευθύνονται γενικότερα στους ανθρώπους και ειδικότερα σε αυτούς που ενδιαφέρονται. Άλλωστε η συνέργεια, δηλαδή η ανταπόκριση και η συνεργασία του ανθρώπου στις και με τις πνευματικές δωρεές, στην Ορθοδοξία είναι δόγμα εκ των ων ουκ άνευ.

Επομένως η μόνη δόκιμη μέθοδος προς αυτή την κατεύθυνση είναι η Εκκλησία να διατυπώνει στον κόσμο το μήνυμα της με πνευματικότητα, σοβαρότητα και πειθώ και να είναι σίγουρη ότι αυτό θα καρποφορήσει.

Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των γονέων, και ιδιαίτερα της μητέρας, ή ακόμη περισσότερο της εργαζόμενης μητέρας, στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών;

Η οικογένεια αποτελεί το πρώτο σχολείο του παιδιού, η αγωγή του οποίου ξεκινά ήδη από την εμβρυακή του ηλικία και συνεχίζει μέχρι και την ενηλικίωσή του. Η αγωγή μέσα στην οικογένεια καλύπτει ένα ευρύ πεδίο, που ξεκινά από την ικανοποίηση των βασικών συναισθηματικών αναγκών του παιδιού, για να καταλήξει στη διαμόρφωση της ηθικής προσωπικότητάς του, κάτι το οποίο επιτυγχάνεται κυρίως μέσω της αντιγραφής της συμπεριφοράς των ενηλίκων, μέσω μιας συνειδητής από τους γονείς διαδικασίας, η οποία μεταφράζεται περισσότερο στην πρόθεση των γονιών να διαπαιδαγωγήσουν παρά σε μια συστηματική διδασκαλία, βασισμένη σε λογικά σχήματα και παιδαγωγικές μεθόδους.

Η οικογένεια, εκτός από την καθαρά κοινωνιολογική πλευρά της, ως η πρώτη και βασικότερη βιολογική και κοινωνική ομάδα, μέσα στην οποία εντάσσεται και αναπτύσσεται αμέσως μετά τη γέννησή του το παιδί, παράλληλα ασκεί έντονες και καθοριστικές επιδράσεις στην ψυχή του, όντας μια ψυχολογική, κοινωνική και πνευματική ενότητα.

Αναφορικά τώρα με τον ρόλο της μητέρας και δη της εργαζόμενης στη διαδικασία διαπαιδαγώγησης του παιδιού θα σας πω ότι η καλύτερη επένδυση που μπορεί να κάνει ένας γονιός είναι ο χρόνος που θα επενδύσει με το παιδί του. Πράγματι σήμερα, λόγω του σύγχρονου ξέφρενου τρόπου ζωής της κοινωνίας μας, επικρατεί μια χαλαρότητα μεταξύ των δεσμών των μελών της οικογένειας. Αν όμως οι γονείς αφιερώσουν ποιοτικά τον χρόνο που διαθέτουν στα παιδιά τους, τότε είναι σχεδόν σίγουρο ότι αυτός καλύπτει σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες που προκύπτουν σε καθημερινή βάση.

Έχει θέση στην παιδαγωγική σκέψη του Γέροντα Παϊσίου ο σύγχρονος δάσκαλος, που ακολουθεί αυτό τον επαγγελματικό δρόμο συχνά για οικονομικούς λόγους και χωρίς να ασχολείται ιδιαίτερα με το αντικείμενό του;

Στα μάτια του Γέροντα ο δάσκαλος δεν είναι ένας απρόσωπος κρατικός λειτουργός, αντίθετα είναι ο παράγοντας εκείνος που σε ορισμένες περιπτώσεις θα αναλάβει να μορφώσει και να καλλιεργήσει το παιδί εξ ολοκλήρου, αντικαθιστώντας ακόμη και την οικογένεια, όταν αυτή η ίδια, για ποικίλους λόγους, δε δύναται να το διαπαιδαγωγήσει. Γι’ αυτό συνιστά οι εκπαιδευτικοί από την πλευρά τους να δίνουν στα παιδιά αγάπη, χωρίς να φείδονται, γιατί έτσι θα πετύχουν να αναπληρώσουν το στερημένο οικογενειακό περιβάλλον.

Παράλληλα, όμως, μέσα από τη δύναμη της αγάπης ο δάσκαλος θα κατορθώσει να ενσταλάξει και να καλλιεργήσει στις ψυχές των μαθητών το Ορθόδοξο φρόνημα και την ορθή πίστη προς το Θεό, ώστε αυτοί να συνειδητοποιήσουν την αξία των χριστιανικών αξιών, όπως αυτές πρέπει να πραγματώνονται στη ζωή, ρυθμίζοντας ακολούθως τη συμπεριφορά τους σύμφωνα με το θείο θέλημα, ώστε εν κατακλείδι με τη βοήθεια της θείας χάριτος να φτάσουν στο καθ’ ομοίωση.

Τα τελευταία 15 χρόνια έχουν κυκλοφορήσει πολλά βιβλία για τη ζωή, τις θέσεις και το πνευματικό έργο του Γέροντα Παϊσίου. Τι έχει να προσθέσει στο αναγνωστικό κοινό ένα ακόμη βιβλίο;

Η αλήθεια είναι ότι σχετικά με το μοναχό Παΐσιο έχουν γραφεί και δημοσιευθεί αρκετά πονήματα, τα οποία, ωστόσο, έχουν χαρακτήρα κυρίως βιογραφικό, ενώ κάποια άλλα είναι συλλογές αλληλογραφίας που διατηρούσε ο Γέροντας με ορισμένα από τα πνευματικά του τέκνα ή συλλογές μαρτυριών από προσκυνητές, που είχαν την ευλογία να δουν και να ακούσουν από κοντά αυτή τη σεβάσμια μορφή της Εκκλησίας μας.

Κατά συνέπεια από την καταγραφή και μελέτη της σχετικής βιβλιογραφίας γύρω από τον π. Παΐσιο προκύπτει η απουσία συστηματικής έρευνας, παρουσίας και αξιολόγησης της παιδαγωγικής πλευράς του έργου του, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της σύγχρονης παιδαγωγικής. Αυτό το στοιχείο τράβηξε το ενδιαφέρον μας, με αποτέλεσμα τη σύνταξη της παρούσας έρευνας.

Γενικότερα υπάρχει μια εξειδίκευση, η οποία αναφέρεται σε μία συγκεκριμένη περιοχή που ονομάζεται παιδαγωγική σκέψη, ενώ είναι και μια ευκαιρία να τονιστεί το πόσο η πνευματική είναι φυσικότατα μια παιδαγωγική θεραπευτική μέθοδος. Εξάλλου δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ένα πνευματικός άνθρωπoς σαν τον Γέροντα είχε παιδαγωγική σκέψη.