Φίλια Δενδρινού

Το σπίτι είναι για κάθε άνθρωπο ο πιο αγαπημένος τόπος του. «Το Σπίτι» της Φίλιας Δενδρινού είναι ένα εξαιρετικό παιδικό βιβλίο με cd, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Εν πλω και αγαπήθηκε ήδη για τα ανθρώπινα και περιβαλλοντικά μηνύματά του. Το κείμενο της συγγραφέως «ντύθηκε» με τις πανέμορφες ζωγραφιές του Χρήστου Κεχαγιόγλου και τα νοσταλγικά τραγούδια της Τατιάνας Ζωγράφου, που ερμηνεύουν μοναδικά η Μαρίζα Κωχ, η Ειρήνη Δερέμπεη, η Δάφνη Πανουργιά, η Φίλια Δενδρινού, η Τατιάνα Ζωγράφου και η Παιδική Χορωδία των Αρσακείων-Τοσιτσείων Σχολείων, υπό τη διεύθυνση της Χριστίνας Βαρσάμη. Η Φίλια Δενδρινού μας υποδέχεται στο «Σπίτι» της και μιλά στον Μάκη Παπαγεωργίου.

«Το Σπίτι» είναι ο τίτλος του τελευταίου όμορφου παραμυθιού, που γράψατε με πολλή αγάπη για τα παιδιά. Πείτε μας δυο λόγια για την ιστορία, που ξετυλίγεται στις σελίδες του. Τι συμβαίνει σ’ αυτό το σπίτι; Ποιοι κατοικούν σ’ αυτό; Ποια είναι η γειτονιά;

Κατ’ αρχήν, δεν θα ονόμαζα το «Σπίτι» παραμύθι, γιατί το συγκεκριμένο κείμενο δεν πληρεί τα ανάλογα χαρακτηριστικά, τουλάχιστον ως προς τη δομή του. Θα μπορούσαμε ίσως να πούμε, ότι το «Σπίτι» είναι ένα μικρό εικονογραφημένο διήγημα για μικρά και μεγάλα παιδιά.

Η ιστορία αυτού του σπιτιού είναι λίγο ως πολύ η ιστορία της αντιπαροχής. Τα περισσότερα σπίτια της Αθήνας, αλλά και της περιφέρειας ακολούθησαν δυστυχώς αυτήν την τύχη: μ’ άλλα λόγια, όμορφα σπίτια, όμορφα γκρεμίζονται! Βέβαια το δικό μας «Σπίτι» ευτυχώς διασώζεται, χάρη στα χελιδόνια που χτίζουν σε αυτό φωλιά, αλλά και χάρη στα παιδιά που αλήθεια είναι ότι ξέρουν να εκτιμούν την ομορφιά! Βλέπετε η άνοιξη μεταφορικά ή κυριολεκτικά πάντα δημιουργούσε στον άνθρωπο το αίσθημα της ελπίδας, τη χαρά της προσδοκίας, τη διάθεση για  αναγέννηση.

Όμως με ρωτήσατε και για το ίδιο το «Σπίτι» και τη γειτονιά, που αυτό βρίσκεται.

Θα σας απαντήσω ότι το όμορφο με τη μυθοπλασία είναι πως επιτρέπει την αναγωγή του προσωπικού σε καθολικό. Θέλω δηλαδή να πω πως η γειτονιά, που μέσα στο βιβλίο περιγράφω, ενώ για εμένα είναι μια πολύ συγκεκριμένη γειτονιά, ενώ θυμάμαι βαθειά μέσα μου τις μυρωδιές της, τα χρώματά της, το φως, κυρίως το φως, έτσι όπως το κοίταζα να γλείφει το αντικρινό μας σπίτι, ενώ λοιπόν όλα αυτά είναι απόλυτα συγκεκριμένα, μέσα από τη μυθοπλασία μπορούν να γίνουν οι εικόνες και οι αισθήσεις του αναγνώστη. Έτσι, η δική μου γειτονιά, το δικό μου «Σπίτι»  μπορεί ταυτόχρονα να είναι όλα τα σπίτια που κρατάμε μέσα μας, ή εκείνα που αφήσαμε, ή εκείνα που χάσαμε, ή γιατί όχι, αυτά που θα ξαναβρούμε... άλλος στη γειτονιά της παιδικής του ηλικίας, άλλος στη γειτονιά της ονειροπόλησης, κι άλλος στη γειτονιά της πεποίθησης για ένα καλύτερο αύριο.

Το «Σπίτι» δεν είναι ένα απλό βιβλίο, αλλά ένα βιβλίο με cd. Τι περιλαμβάνει το cd, που συνοδεύει το βιβλίο σας, και ποιοι ήταν οι συνεργάτες σας στην υλοποίηση αυτού του παραμυθιού, τόσο στο βιβλίο όσο και στο cd;

Ναι, το «Σπίτι» είναι βιβλίο με εικόνες και ήχους. Βλέπετε, όλες οι γειτονιές έχουν χρώματα κι όλες οι μνήμες ήχους! Και το «Σπίτι» ευτύχησε να πάρει το χρώμα του από το ονειροπόλο χέρι του Χρήστου Κεχαγιόγλου και τους ήχους του από τη νοσταλγική διάθεση της Τατιάνας Ζωγράφου. Ευτύχησε το «Σπίτι» να αναδυθεί στο χώρο και το χρόνο δυο εξαιρετικά ταλαντούχων ανθρώπων, έτσι ευτυχώ κι εγώ μαζί Του! Σε αυτό το βιβλίο για εμένα, η εικονογράφηση είναι ο δραματουργικός χώρος, που θα λέγαμε στο θέατρο, ενώ η μουσική ο δραματουργικός χρόνος κι αυτό μπορείτε νομίζω να το αντιληφθείτε καλύτερα, αν ακούγοντας το cd παρακολουθείτε την εικονογράφηση.

Τα τραγούδια που έγραψε η Τατιάνα Ζωγράφου, η οποία υπογράφει και τους στίχους, έρχονται κατ’ ευθείαν από την εποχή που κάθε φορά υποδεικνύει το κείμενο, ταυτόχρονα όμως δεν ανήκουν αποκλειστικά σε μια εποχή και ενώ κουμπώνουν στο κείμενο, μπορείς να τα απολαύσεις και μόνα τους, ως πολύ όμορφα τραγούδια. Το ίδιο συμβαίνει και με τη δουλειά του Χρήστου Κεχαγιόγλου. Κάθε εικόνα του είναι σα να αναδύεται μέσα από τις λέξεις του κειμένου. Όμως, η κάθε μια ξεχωριστά αποτελεί ένα έργο με τη δική του οντότητα και τη δική του αφήγηση, που μπορεί να σταθεί και ανεξάρτητα από το κείμενο. Εγώ αυτό το ονομάζω μια ευτυχισμένη δουλειά!

Όσο για την ίδια την αφήγηση του κειμένου ήθελα να έχει την απλότητα μιας διήγησης: σαν κάποιος από τη γειτονιά, ας πούμε, να έχει κάτσει κάποιο δείλι στα σκαλάκια του παλιού σπιτιού και να λέει στους περαστικούς μια ιστορία. Πέρα μακριά στον ορίζοντα, ο ήλιος δύει, η νύχτα έρχεται, η αυλαία πέφτει, το βιβλίο κλείνει. Να, κάπως έτσι, με τέτοια συναισθήματα αφηγήθηκα το «Σπίτι».

Πώς αξιολογείτε γενικά τη συνύπαρξη του παιδικού βιβλίου με ένα cd; Εκτιμάτε ότι το cd προσφέρει σημαντική υποστήριξη στην αποστολή του παιδικού βιβλίου, ή απλά είναι ένα χρήσιμο εργαλείο marketing για την προώθηση ενός βιβλίου σε μια έντονα ανταγωνιστική περίοδο;

Εμένα για marketing μη με ρωτάτε καθόλου. Δεν είμαι καλός πωλητής, ούτε καλός manager του εαυτού μου. Χρησιμοποιώ δύσκολα προσωπικά υλικά, συνήθως η απόσβεση, αν γίνει, φαίνεται σε βάθος χρόνου. Όταν μετά από πολύ καιρό… κάνεις ταμείο, να μπορείς να μη ντρέπεσαι για τις απώλειες… Τώρα, συγκεκριμένα για το πόσο ένα cd μπορεί να υποστηρίζει ένα βιβλίο, εδώ θα σας απαντήσω ότι αυτό εξαρτάται από τους ανθρώπους, τη συνεργασία τους, τη γνώση για το αντικείμενο που υπηρετούν, καθώς επίσης και για το ύφος του κειμένου. Η αλήθεια πάντως είναι πως στην αφήγηση, στην προφορική δηλαδή διήγηση, ταιριάζουν το τραγούδι και η μουσική. Σκεφτείτε λίγο τους αοιδούς, τους ραψωδούς ή τους τροβαδούρους του Μεσαίωνα. Η προφορική διήγησή τους γινόταν με τη συνοδεία οργάνου, ενώ οι ίδιοι ήσαν ικανοί να τραγουδούν, προσφέροντας έτσι μια καινούρια αφήγηση μες τη διήγησή τους.

Στην περίπτωση τώρα του βιβλίου με cd έχω την αίσθηση ότι προσφέρουμε στον αναγνώστη πολλαπλές αφηγήσεις. Άλλοτε ακούγοντας ζωντανά το λόγο, άλλοτε παρακολουθώντας τη ματιά του εικαστικού, άλλοτε διαβάζοντας και ταξιδεύοντας μες το τοπίο των λέξεων και άλλοτε απολαμβάνοντας την αφηγηματική αυτοτέλεια ενός τραγουδιού. Φυσικά, όταν σε μια δουλειά συνυπάρχουν τρεις τέχνες όπως στην περίπτωση του «Σπιτιού», λόγος, εικαστικά, μουσική, πρέπει οι τέχνες αυτές ως προς την καλλιτεχνική ποιότητά τους να είναι ισάξιες.

Τα παραμύθια διδάσκουν τα παιδιά, ίσως πιο ζωντανά μερικές φορές από τα λόγια των μεγαλυτέρων. Στο «Σπίτι» η αφήγηση, οι χαρακτήρες, οι εικόνες που δημιουργεί ο λόγος, οι ζωγραφιές, τα τραγούδια, οι ερμηνείες είναι εξαιρετικά εργαλεία στα χέρια σας. Ποια μηνύματα χαράσσει στα παιδιά η συγκεκριμένη ιστορία;

Ξέρετε, ενώ καταλαβαίνω ότι μου λέτε κάτι πολύ καλό για το βιβλίο και ειλικρινά σας ευχαριστώ, ταυτόχρονα η αίσθηση ότι έχω στη κατοχή μου εξαιρετικά εργαλεία, για να περάσω στα παιδιά μηνύματα, με τρομάζει όσο δε φαντάζεστε. Τι ακριβώς είναι ένα μήνυμα; Πόσες αναγνώσεις έχει; Μια, δυο, τρεις, δεκατρείς; Θα έλεγα όσες και ερμηνείες! Αυτή είναι η ομορφιά της ζωής, αλλά και η ανθρωποκεντρική φύση της τέχνης. Όταν γράφω, ποτέ δε σκέφτομαι το μήνυμα, ούτε είναι μέσα στις προθέσεις μου να διδάξω κάτι στα παιδιά, που θα διαβάσουν το βιβλίο μου. Ακόμα και στη σειρά που έχω κάνει στον Λιβάνη Η τέχνη σα παραμύθι, όπου εκεί εκ των πραγμάτων μιλάμε για βιβλία γνώσεων, ποτέ δεν σκέφτηκα να γράψω, για να μάθουν τα παιδιά πόσο καλός ζωγράφος ήταν ας πούμε ο Chagall, ή πόσο σπουδαία για τη ζωγραφική είναι η τονικότητα του κίτρινου στον Van Gogh. Αυτό που με ενδιέφερε, ήταν να απευθυνθώ στο γιατί της συγκίνησης για τα ιπτάμενα κόκορια του Chagall, ή για το δείπνο των πατατοφάγων του Van Gogh. Κι αν ήμουν τυχερή να φανερώσω μέσα από τη μυθοπλασία μια από τις πολλαπλές ερμηνείες αυτής της συγκίνησης.

Το «Σπίτι» είναι ένα κείμενο αρκετά αυτοβιογραφικό. Προέκυψε από την ανάγκη μου να μιλήσω γι’ αυτά που αφήσαμε να μας τα πάρουνε, για όλα αυτά που δεν μπόρεσα να δείξω στην κόρη μου εκείνα τα απογεύματα, που την κρατούσα απ’ το χέρι και την πήγαινα βόλτα. Όταν τέλειωσα με το κείμενο, βρήκα τη Τατιάνα, τον Χρήστο, το Γιώργο το Μπιλάλη, τον εκδότη μας, όλοι είχαμε μια ιστορία για ένα «Σπίτι», έτσι, την κάναμε βιβλίο. Τώρα πια το «Σπίτι» έφυγε από εμάς για να κάνει το δικό του ταξίδι. Εγώ, η μαμά του δεν έχω παρά να του ευχηθώ να είναι καλοτάξιδο.